Na današnji dan, prije 34 godine, 2. maja 1992. godine, Sarajevo je proživjelo jedan od najdramatičnijih i najtežih dana u svojoj historiji. Tog dana pripadnici tadašnje Jugoslovenske narodne armije i pridruženih paravojnih formacija krenuli su u snažan napad s ciljem zauzimanja ključnih institucija Republike Bosne i Hercegovine, prije svega zgrade Predsjedništva RBiH, Skupštine, Centralne banke i centra grada.
Napad je počeo u prijepodnevnim satima, a vrlo brzo centar Sarajeva pretvoren je u ratnu zonu. Pucnjava iz automatskog oružja, eksplozije granata, zapaljeni tramvaji na Skenderiji, pogođene zgrade i dim iznad grada postali su slike koje će zauvijek ostati urezane u kolektivno pamćenje Sarajeva i Bosne i Hercegovine.
Niški specijalci zaustavljeni u centru Sarajeva
Posebno važnu ulogu u napadu imali su tzv. niški specijalci, elitna jedinica tadašnje JNA, čiji je zadatak bio da prodru u centar grada i ovladaju ključnim tačkama Sarajeva. Njihov pokušaj zaustavljen je samoinicijativnim djelovanjem manjih grupa branilaca, pripadnika MUP-a, Teritorijalne odbrane i građana patriota, koji su se, iako slabije naoružani, suprotstavili daleko jačem neprijatelju.
Na Skenderiji, svega stotinjak metara od zgrade Predsjedništva, odigrala se jedna od presudnih bitaka. Branioci Sarajeva uspjeli su zaustaviti tenkove, oklopne transportere i specijalne jedinice JNA. Spriječen je pokušaj da se centar Sarajeva presiječe i da se zauzmu institucije države koja je samo mjesec dana ranije međunarodno priznata.
Da je tog dana palo Sarajevo, tok rata u Bosni i Hercegovini mogao je biti potpuno drugačiji. Upravo zbog toga 2. maj se smatra jednim od ključnih datuma u odbrani glavnog grada, ali i države Bosne i Hercegovine.
Zapaljena Glavna pošta i prekinute komunikacije
Istog dana, granatama i zapaljivom municijom zapaljena je zgrada Glavne pošte na Obali. Time je prekinuto više desetina hiljada telefonskih priključaka, a veliki broj građana ostao je bez mogućnosti komunikacije s porodicom, prijateljima i ostatkom svijeta. Sarajevo je tog dana, pred očima domaće i svjetske javnosti, ulazilo u najteži period svoje moderne historije.
Zarobljavanje Alije Izetbegovića
Dodatnu dramatičnost događajima dao je i slučaj zarobljavanja predsjednika Predsjedništva RBiH Alije Izetbegovića, koji je po povratku s pregovora u Lisabonu uhapšen na Aerodromu Sarajevo zajedno s delegacijom i odveden u Lukavicu. U trenutku dok su se u centru Sarajeva vodile žestoke borbe, predsjednik države nalazio se u rukama JNA.
Iz opkoljene komande JNA general Milutin Kukanjac ponudio je da se njemu i ostalim vojnicima omogući izvlačenje iz Sarajeva u zamjenu za oslobađanje Alije Izetbegovića. Uslijedili su dramatični pregovori, vođeni između predstavnika Predsjedništva BiH i komande JNA, a dio tih pregovora javnost je pratila putem tadašnje RTV BiH.
Slike koje su obišle svijet
Dramatični televizijski i radijski prijenosi tog dana svjedočili su o napadu na Sarajevo, pregovorima, zarobljavanju predsjednika države i borbi za opstanak glavnog grada. Fotografije zapaljenih tramvaja, granatiranja Titove ulice i plamena iznad Glavne pošte obišle su svijet.
Iako je 2. maja 1992. godine Sarajevo odbranjeno, taj dan je jasno pokazao da je grad ušao u opsadu koja će trajati više od 1.400 dana. U godinama koje su uslijedile, građani Sarajeva živjeli su bez dovoljno hrane, vode, struje i grijanja, svakodnevno izloženi granatiranju i snajperskoj vatri.
Dan ponosa, otpora i odbrane države
Uprkos svemu, Sarajevo nije palo. Njegovi branioci i građani pokazali su odlučnost, hrabrost i volju za opstankom. Zbog toga 2. maj nije samo datum sjećanja na jedan od najtežih dana u historiji Sarajeva, nego i dan ponosa, otpora i odbrane Bosne i Hercegovine.
Na današnji dan odaje se počast svima koji su stali u odbranu Sarajeva i države Bosne i Hercegovine, kao i svim civilnim žrtvama koje su stradale tokom opsade.
Ne ponovilo se nikome.
